‘गौंथली’मा मदनकृष्ण श्रेष्ठ र डा.रिजालबिच मिलेको केमेष्ट्री, रोचक छ अनुभव

काठमाडौं । साउन १ गतेदेखि देशभर प्रदर्शनमा आएको चलचित्र ‘गौँथली’ ले प्रदर्शनको पहिलो सप्ताहन्तमै उत्साहजनक प्रतिक्रिया पाएको छ । सकारात्मक ‘वर्ड अफ माउथ’ सँगै दर्शकको उल्लेख्य उपस्थितिका कारण अधिकांश हलहरूले सुरुवाती तालिकाभन्दा शो संख्या बढाएका छन् ।

शुक्रबारको तुलनामा शनिबार थप शो पाएको चलचित्रका ती अतिरिक्त शोहरू पनि भरिएपछि शनिबार साँझदेखि नै प्रदर्शन संख्या थपिएको निर्देशक तथा निर्माता डा. कपिल रिजाल बताउँछन् ।

तर ‘गौँथली’ केवल एउटा चलचित्र मात्र होइन, निर्देशक डा.रिजालका लागि यो पुस्तौंदेखि बग्दै आएको कला, साहित्य र संस्कृतिप्रतिको मोहको निरन्तरता पनि हो ।

निर्देशक डा. रिजालका अनुसार कला र साहित्यप्रतिको आकर्षण आफूभित्र एकाएक पैदा भएको होइन । हजुरबुवा साहित्यकार, पिता वरिष्ठ चिकित्सक डा. भोला रिजाल साहित्य, संगीत र चलचित्रमा सक्रिय रहनु, घरमै सिर्जनात्मक वातावरण हुनु यिनै कुराले बाल्यकालदेखि उनलाई अभिनय र कथाप्रति आकर्षित गरायो ।

उनी सम्झिन्छन्, ‘सानो हुँदा हामी तन्नाको पर्दा बनाएर नाटक खेल्थ्यौँ । बुवा र हजुरबुवालाई टिकट काटेर देखाउँथ्यौँ । अहिले फर्केर हेर्दा त्यो हाम्रो प्रतिभालाई प्रोत्साहन गर्ने उहाँहरूको तरिका रहेछ ।’

विद्यालय, कलेज हुँदै चिकित्सा अध्ययनका क्रममा पनि उनले छोटा चलचित्र, म्युजिक भिडियो निर्माणलाई निरन्तरता दिए । पेशाले दन्त चिकित्सक भए पनि सिर्जनाको हुटहुटी कहिल्यै रोकिएन ।

डा. रिजालका चलचित्रमा स्वास्थ्य, शिक्षा र सामाजिक विषय किन बारम्बार आउँछन् भन्ने प्रश्नको उत्तर पनि उनको जीवन अनुभवमै भेटिन्छ ।

उनका अनुसार आफू त्यही परिवेशमा हुर्किएकाले कथा पनि त्यहीँबाट जन्मिन्छन् । ‘यदि म बैंकरको छोरो भएको भए बैंकिङका कथा भन्न सक्थेँ होला। हामी स्वास्थ्य र शिक्षाको वातावरणमा हुर्कियौँ । त्यसैले ती विषय हाम्रो सिर्जनाको केन्द्रमा आउँछन्,’उनी भन्छन् ।

उनका लागि स्वास्थ्य र शिक्षा हरेक नेपालीको आधारभूत अधिकार हुन् । त्यही विश्वासले उनका कथाहरूलाई सामाजिक संवेदनासँग जोड्ने गर्छ ।

उनी भन्छन्, ‘कुनै पनि फिल्ममा केही न केही इस्यू हुन्छ र त्यसको समाधान खोजिन्छ । स्वास्थ्य र शिक्षा सुरुदेखिकै महत्वपूर्ण विषय हुन्, हामी त्यही वातावरणमा हुर्कियौँ । अब म बैंकरको छोरो भएको भए सायद बैंकिङका कथा भन्थेँ होला । तर हामी त्यसो भएनौँ । नेपालजस्तो देशमा स्वास्थ्य र शिक्षा आधारभूत कुरा हुन् । त्यो कसैबाट वञ्चित भएको देख्न सक्दैनौँ । हरेक नेपालीको जन्मसिद्ध अधिकार हुनुपर्छ भन्ने हाम्रो विश्वास हो ।’

यसअघि ‘ह्यारी कि प्यारी’ निर्देशन गरिसकेका रिजालले यसपटक फरक बाटो रोजे । उनी दर्शकसँग भावनात्मक रूपमा जोडिने, समय बिते पनि सान्दर्भिक रहने नेपाली कथा भन्न चाहन्थे ।

त्यसै क्रममा करिब २५ वर्षअघि उनका पिता डा. भोला रिजालले बनाएको ‘गौँथली’बाट प्रेरित हुँदै नयाँ पुस्ताका लागि आधुनिक प्रविधिसहित पुनः व्याख्या गरिएको संस्करण तयार गरियो ।

उनका अनुसार चलचित्रको उद्देश्य नेपाली भाषा, संस्कृति, भेषभूषा, संगीत र गाउँको जीवनलाई आधुनिक सिनेमाटिक प्रस्तुतीमार्फत समयभन्दा पर टिक्ने कृतिका रूपमा स्थापित गर्नु हो ।

चलचित्रको अर्को विशेषता यसको कास्टिङ हो । निर्देशकका अनुसार उनीहरूलाई चर्चित अनुहारभन्दा पात्रमा हराउन सक्ने कलाकार आवश्यक थियो ।

मुख्य भूमिकामा सिम्रन पन्तलाई रोज्नुको कारण पनि यही थियो । दर्शकले अभिनेत्रीलाई होइन, ‘गौँथली’ पात्रलाई देखून् भन्ने उद्देश्य राखिएको थियो ।

त्यस्तै, अभिनेता अरुण क्षेत्रीलाई पनि अभिनय क्षमताका आधारमा चयन गरिएको निर्देशक बताउँछन् । ‘महापुरुष’ पछि केही समय पर्दाबाट टाढा रहेका अरुणले यस चलचित्रमार्फत फरक भूमिका निर्वाह गरेका छन् ।

यसअघि ‘ह्यारी कि प्यारी’ निर्देशन गरेका रिजालले यसपटक भने दर्शकसँग गहिरो भावनात्मक सम्बन्ध गाँस्ने, नेपाली माटो र संस्कृतिसँग जोडिएको कथा भन्ने उद्देश्यले ‘गौँथली’ निर्माण गरेको बताउँछन् ।

उनका अनुसार करिब २५ वर्षअघि पिता डा. भोला रिजालले निर्माण गरेको ‘गौँथली’बाट प्रेरित हुँदै अहिलेको पुस्ताका लागि आधुनिक प्रविधि र नयाँ प्रस्तुतीमा चलचित्रलाई पुनः सिर्जना गरिएको हो ।

उनी भन्छन्, ‘मलाई के लाग्यो भने, अब एउटा यस्तो फिल्म बनाऔँ, नेपाली माटोमा उभिएको, नेपालीपन बोकेको, जुन आजभन्दा २५ वर्षपछि पनि हेर्दा उत्तिकै सान्दर्भिक लागोस् । टेक्निकल रूपमा अहिलेको ताजा प्रविधि प्रयोग गरौँ, तर कथा र आत्मा नेपाली नै रहोस् भन्ने सोच आयो । त्यसैले विभिन्न कथाहरू खोज्दै जाँदा ‘गौँथली’ नै किन नबनाउने भन्ने निर्णयमा पुग्यौँ । अहिलेको दर्शकले बुझ्ने शैलीमा, अहिलेको समयसँग मेल खाने गरी यसलाई परिमार्जन गर्यौं । हाम्रो उद्देश्य नेपाली भाषा, संस्कृति, भेषभूषा, संगीत र नेपाली माटोको सुगन्ध बोकेको एउटा टाइमलेस फिल्म बनाउनु हो ।’

‘गौँथली’को केन्द्रमा रहेको अर्को महत्वपूर्ण विषय भनेको फरक क्षमताका व्यक्तिप्रतिको समाजको दृष्टिकोण हो ।

चलचित्रमा यस्तो पात्रलाई प्रस्तुत गर्नुअघि टोलीले विस्तृत अध्ययन गरेको निर्देशक बताउँछन् । केही अभिभावकसँग परामर्श गरियो, कलाकारहरूले प्रत्यक्ष अवलोकन गरे र पात्रलाई सम्मानजनक ढंगले प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरियो ।

यसको प्रभाव अहिले हलसम्म देखिएको छ। चलचित्र हेरेपछि धेरै अभिभावकले आफ्ना अटिजम भएका बालबालिकाको अनुभव सुनाउँदै चलचित्रले उनीहरूलाई सम्मानपूर्वक प्रस्तुत गरेको प्रतिक्रिया दिएका छन् ।

डा. रिजालका अनुसार समाजले फरक क्षमता भएका व्यक्तिलाई फरक दृष्टिले हेरे पनि उनीहरू धेरै निष्कपट हुन्छन् । ‘उहाँहरू मनमा लागेको कुरा खुला रूपमा भन्नुहुन्छ, खुसी हुँदा खुलेर हाँस्नुहुन्छ, रिसाए पनि धेरैबेर मनमा राख्नुहुन्न । त्यो निष्कपटता नै हामीले पर्दामा उतार्ने प्रयास गरेका हौँ,’ उनी भन्छन् ।

‘गौँथली’ केवल एउटा सामाजिक सन्देश बोकेको चलचित्र मात्र होइन । यसमा प्रेम, संघर्ष, बालविवाह, पारिवारिक सम्बन्ध र आत्मस्वीकृतिका अनेक तह समेटिएका छन् ।

निर्देशक रिजालका अनुसार चलचित्रको कुनै एउटा दृश्यलाई मात्र उत्कृष्ट भन्न सकिँदैन । सम्पूर्ण कथा, पात्रहरूको अभिनय, छायांकन र संगीतले समग्र अनुभव निर्माण गर्छ ।

चलचित्रको व्यवसायिक सफलताबारे सोध्दा निर्देशक रिजालको दृष्टिकोण स्पष्ट छ । उनका लागि बक्स अफिसभन्दा महत्वपूर्ण दर्शकको मन जित्नु हो ।

उनी भन्छन्, ‘धेरै टिकट बिक्री हुनु भनेको धेरै दर्शकले चलचित्र हेर्नुभयो भन्ने हो । तर त्यसले चलचित्र मन पराउनुभयो कि पराउनुभएन भन्ने मापन गर्दैन ।’

उनी उदाहरण दिँदै पुराना क्लासिक नेपाली चलचित्रहरूको चर्चा गर्छन्, जसको मूल्य आज पनि कमाइका आधारमा होइन, कलात्मक उचाइका आधारमा गरिन्छ ।

नेपालभर करिब २०० स्क्रिनमा प्रदर्शन भइरहेको ‘गौँथली’ अब अन्तर्राष्ट्रिय प्रदर्शनको तयारीमा पनि छ । अमेरिकामा साउन २४ गतेदेखि, त्यसपछि मध्यपूर्व, बेलायत र अस्ट्रेलियामा पनि चलचित्र प्रदर्शन हुँदैछ ।

विदेशमा रहेका नेपालीलाई लक्षित गर्दै निर्देशकको अपेक्षा छ—यो चलचित्रले उनीहरूलाई केवल दृश्य मात्र होइन, नेपालीपनको सुगन्ध नै अनुभूति गराउनेछ ।

‘हामीले एउटा यस्तो चलचित्र बनाएका छौँ, जहाँ नेपाली संस्कृति, संगीत, गाउँघर, सम्बन्ध र भावना सबै जीवित छन् । यो नेपालीले गर्व गर्न सक्ने चलचित्र हो,’ निर्देशक कपिल रिजालको विश्वास छ ।

यसैगरी वरिष्ठ कलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठले चलचित्र ‘गौँथली’ले मनोरञ्जनसँगै छोरीहरूको शिक्षा, बालविवाह र अटिजमप्रति समाजको दृष्टिकोण परिवर्तन गर्ने सशक्त सन्देश दिएको बताए ।

चलचित्रमा शिक्षकको भूमिकामा देखिएका श्रेष्ठले निर्देशक तथा निर्माता डा. कपिल रिजालसँग आफ्नो परिवारकै जस्तो आत्मीय सम्बन्ध रहेको बताउँदै, उहाँकै आग्रहमा चलचित्रमा अभिनय गरेको सुनाए ।

‘डा. कपिल रिजालसँग हाम्रो सम्बन्ध उहाँका बुवाकै पालादेखिको हो । उहाँहरूको परिवारसँग निकै आत्मीयता छ । फिल्मका लागि सम्झिनुभयो, त्यसका लागि धन्यवाद,’ उनले भने ।

स्वास्थ्य अवस्थाले पहिलेजस्तो सक्रिय हुन नसके पनि आफूले निर्वाह गरेको शिक्षकको भूमिका अर्थपूर्ण रहेको उनको भनाइ छ । वास्तविक जीवनमा पनि १४ वर्षको उमेरमै प्राथमिक विद्यालयको प्रधानाध्यापक भएर पढाएको अनुभव सुनाउँदै उनले त्यसले पात्र बुझ्न सहज भएको बताए ।

‘मैले नौ कक्षामा पढ्दै गर्दा प्राथमिक विद्यालयमा हेडमास्टर भएर पढाएको थिएँ । त्यसैले शिक्षकको पात्रसँग मेरो आफ्नै अनुभव जोडिएको छ,’ उनले भने ।

चलचित्रले ग्रामीण समाजमा छोरीहरूको शिक्षाभन्दा कम उमेरमै विवाह गरिदिने प्रवृत्तिलाई यथार्थ रूपमा प्रस्तुत गरेको उनको भनाइ छ ।

‘गाउँमा अझै पनि धेरै छोरीहरूले पढ्ने अवसर पाएका छैनन् । आठ कक्षासम्म पढाएर विवाह गरिदिने चलन अहिले पनि धेरै ठाउँमा छ । राम्रो घर परे ठीकै हुन्छ, नराम्रो परे छोरीको जीवन नै बर्बाद हुन सक्छ । चलचित्रले यही यथार्थलाई प्रभावकारी ढंगले देखाएको छ,’ श्रेष्ठले भने ।

उनका अनुसार विवाहपछि महिलाले आफ्नो पढाइ, कला र व्यक्तिगत सपना पूरा गर्न कति कठिन हुन्छ भन्ने विषय पनि चलचित्रले संवेदनशील रूपमा उठाएको छ ।

‘कसैलाई गीत गाउने रहर हुन्छ, कसैलाई नाच्ने । तर विवाहपछि त्यो अवसर नपाउन पनि सक्छन् । त्यसैले छोरीहरूलाई पढाउनुपर्छ, आत्मनिर्भर बनाउनुपर्छ भन्ने सन्देश चलचित्रले दिन्छ,’ उनले भने ।

श्रेष्ठले चलचित्रको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष अटिजम भएका पात्रको प्रस्तुति रहेको उल्लेख गरे । समाजमा अटिजम भएका व्यक्तिलाई अझै पनि सही रूपमा नबुझ्ने अवस्था रहेको भन्दै चलचित्रले त्यसप्रति सचेतना फैलाउने विश्वास व्यक्त गरे ।

‘अटिजम भएका व्यक्तिलाई धेरैले बुझ्दैनन् । कहिलेकाहीँ उनीहरूले कुरा नबुझ्दा वा फरक व्यवहार गर्दा दुव्र्यवहारसमेत सहनुपर्छ । ‘गौँथली’ले त्यसलाई अत्यन्त संवेदनशील ढंगले प्रस्तुत गरेको छ,’ उनले भने ।

मुख्य अभिनेत्री सिम्रन खड्काको अभिनयको पनि उनले खुलेर प्रशंसा गरे ।

‘सिम्रनले निकै स्वाभाविक अभिनय गरेकी छन् । भावुक दृश्यहरूमा उनको अभिव्यक्ति अत्यन्त प्रभावशाली छ । अटिजम भएको पात्रको अभिनय पनि उत्तिकै उत्कृष्ट लागेको छ,’ उनले भने ।

श्रेष्ठका अनुसार ‘गौँथली’ नेपाली समाज, संस्कृति र जीवनशैलीसँग जोडिएको चलचित्र हो, जहाँ मनोरञ्जनसँगै शिक्षा र सामाजिक चेतनाको सन्तुलित प्रस्तुति छ ।

‘यो शुद्ध नेपाली कथा हो । स्क्रिप्ट, संवाद, दृश्य संयोजन सबै निकै सन्तुलित छन् । दर्शकले एकपटक हेर्नैपर्ने चलचित्र बनेको छ । मनोरञ्जन पनि हुन्छ, समाजका महत्वपूर्ण विषयबारे सोच्ने अवसर पनि मिल्छ,’ उनले भने ।

दर्शकलाई छुट्टै आग्रह गर्न आवश्यक नरहेको उल्लेख गर्दै उनले चलचित्र हेरेका दर्शक नै यसको सबैभन्दा ठूलो प्रचारक बन्ने विश्वास व्यक्त गरे ।

‘राम्रो चलचित्रलाई दर्शक आफैंले अर्को दर्शकसम्म पुर्याउँछन् ‘गौँथली’ पनि त्यही किसिमको चलचित्र हो भन्ने मेरो विश्वास छ,’ उनले भने ।