मातातीर्थ औँसी : परम्पराबाट डिजिटल अभिव्यक्तिसम्म

काठमाडौं । मातातीर्थ औँसी अर्थात् आमाको मुख हेर्ने दिन । नेपाली समाजमा आमा र सन्तानबीचको भावनात्मक सम्बन्धलाई सम्मान गर्ने महत्वपूर्ण पर्वका रूपमा मनाइन्छ । परम्परागत रूपमा धार्मिक आस्था, संस्कार र पारिवारिक मूल्यसँग जोडिएको यो दिन पछिल्लो समय भने आधुनिक जीवनशैली र प्रविधिको प्रभावसँगै नयाँ ढंगले मनाउन थालिएको छ । विशेषगरी युवापुस्तामा सोसल मिडियामार्फत आमाप्रतिको माया व्यक्त गर्ने ‘ट्रेन्ड’तीव्र बन्दै जाँदा परम्परागत विधि र आधुनिक अभ्यासबीच रोचक मिश्रण देखिन थालेको छ ।

हरेक वर्ष वैशाख कृष्ण औँसीका दिन बिहानैदेखि मातातीर्थ क्षेत्रमा ठूलो भीड लाग्ने गर्छ । आमा बितिसकेका सन्तानहरू त्यहाँ पुगेर कुण्डमा स्नान गर्ने, तर्पण दिने र आमाको सम्झनामा पूजा गर्ने परम्परा छ । ‘मातातीर्थमा आमाको मुख देखिन्छ’ भन्ने धार्मिक विश्वासका कारण देशका विभिन्न ठाउँबाट मानिसहरू यहाँ पुग्ने गर्छन् ।

आजको दिन दृश्यमा एकातिर श्रद्धा र आस्थाको गहिरो भाव देखिन्छ भने अर्कोतर्फ आफ्ना प्रियजन गुमाएको पीडा पनि उत्तिकै झल्किन्छ ।
तर समयसँगै यो पर्व मनाउने शैलीमा परिवर्तन देखिन थालेको छ । पहिले आमासँगै घरमै बसेर खाना खाने, आशीर्वाद लिने र सेवा गर्ने चलन बढी थियो । अहिले भने त्यो संस्कारसँगै ‘डिजिटल अभिव्यक्ति’ थपिएको छ । फेसबुक, इन्स्टाग्राम, टिकटकजस्ता प्लेटफर्महरूमा आमासँगका फोटो, भिडियो र भावनात्मक सन्देश पोस्ट गर्ने प्रवृत्ति तीव्र रूपमा बढिरहेको छ । कतिपयका लागि यो आमाप्रतिको प्रेम सार्वजनिक रूपमा देखाउने माध्यम बनेको छ भने कतिपयका लागि टाढा बसेर पनि सम्झना व्यक्त गर्ने सजिलो उपाय भएको छ ।

यससँगै उपहार दिने संस्कार पनि विस्तारै परिवर्तन हुँदै गएको छ । आमालाई खुशी पार्न कपडा, मोबाइल, गहना, केक वा बाहिर घुम्न लैजाने चलन बढेको छ । बजारमा पनि यस दिनलाई लक्षित गरेर विभिन्न अफर, छुट र प्याकेजहरू सार्वजनिक गरिन्छन् । रेस्टुरेन्टहरूमा ‘मदर्स डे स्पेशल’ मेनु देखिनु, गिफ्ट पसलहरूमा विशेष सजावट हुनु जस्ता दृश्यहरूले यो पर्वलाई आंशिक रूपमा व्यावसायिक बनाएको संकेत गर्छन् ।

यद्यपि, यसले सकारात्मक र नकारात्मक दुवै असर पर्ने बहस जन्माएको छ । एकातिर, उपहार र सोसल मिडियामार्फत आमाप्रतिको सम्मान व्यक्त गर्नु आधुनिक समयको सहज अभिव्यक्ति मानिन्छ । अर्कोतर्फ, कतिपयले यसलाई देखावटी संस्कारको रूपमा आलोचना पनि गर्छन् । परम्पराविद्हरूका अनुसार मातातीर्थ औँसीको मूल मर्म भनेको केवल एक दिनको प्रदर्शन होइन, बरु वर्षभरि आमाप्रति गरिने सम्मान, सेवा र कृतज्ञता हो ।

‘आमालाई साँचो सम्मान दिनु भनेको उनीसँग समय बिताउनु, उनको ख्याल राख्नु र दैनिक जीवनमा माया देखाउनु हो ।’ यस्तो धारणा समाजमा अझै बलियो रूपमा विद्यमान छ ।

यद्यपि, बदलिँदो समयलाई पूर्ण रूपमा नकार्न पनि सकिँदैन । प्रविधि र आधुनिक जीवनशैलीले मानिसहरूको अभिव्यक्ति गर्ने तरिका परिवर्तन गरेको छ । विदेशमा रहेका सन्तानहरूले भिडियो कलमार्फत आमासँग कुरा गर्नु, अनलाइनमार्फत उपहार पठाउनु वा सोसल मिडियामा भावनात्मक सन्देश लेख्नु अहिले सामान्य भइसकेको छ । यसले दूरी घटाउने काम पनि गरेको छ ।

यसरी हेर्दा, मातातीर्थ औँसी अहिले दुई फरक धारको संगममा उभिएको देखिन्छ । एकातिर पूरानो धार्मिक परम्परा र अर्कोतर्फ आधुनिक डिजिटल संस्कृति । यी दुवै पक्षले आ–आफ्नो तरिकाले आमाप्रतिको सम्मान व्यक्त गरिरहेका छन् ।

चाहे मातातीर्थ पुगेर पूजा गरियोस्, उपहार दिएर खुशी बनाइयोस् वा सोसल मिडियामा पोस्ट गरेर माया व्यक्त गरियोस्, यस पर्वको सार एउटै हो । आमाप्रति सम्मान, माया र कृतज्ञता। बदलिँदो शैलीबीच पनि यही मूल भावना जोगिनु नै मातातीर्थ औँसीको वास्तविक सफलता हो।