“जेन–जी आन्दोलनको उभार, अस्थिरतामा फेरि फस्ने खतरा?

सेप्टेम्बर ८ बाट सुरु भएको जेन–जी आन्दोलन नेपाली राजनीतिक परिदृश्यमा नयाँ ऊर्जा र सम्भावनाको रूपमा उदाएको छ। यो केवल सडक प्रदर्शन मात्र थिएन, बरु सुशासन, जवाफदेही शासन र राजनीतिक पारदर्शिताको खोजीमा युवापुस्ताको बलियो हस्तक्षेप थियो।

युवाहरूको यो विद्रोह सामाजिक सञ्जाल प्रतिबन्धविरुद्ध सुरु भए पनि, यसले पुराना दलहरूको निष्क्रियता, भ्रष्टाचार र सत्ता खेलप्रति लामो समयदेखि मौन रहेको आक्रोशलाई उकास्यो। तर, तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी ओलीले यस आन्दोलनलाई गम्भीर रूपमा नलिई ‘केटाकेटीको लहड’ भनेर व्याख्या गर्दा विद्रोहको स्वर अझ चर्कियो।

आन्दोलनमा सहभागी युवाहरूले प्रत्यक्ष कार्यकारी प्रमुख प्रणालीको माग गर्दै सशक्त सन्देश दिए। वर्तमान संसदीय ढाँचालाई उनीहरूले अस्थिरता र भ्रष्टाचारको स्रोत माने। यद्यपि आन्दोलनको गति र दायरा बढ्दै जाँदा केही अराजक गतिविधिहरू देखिए, जसका कारण केही निर्दोषहरू समेत असरमा परे।

यो आन्दोलनले राजनीतिक दलहरूलाई पनि चुनौती दियो। धेरै दलहरू आन्दोलनको मागप्रति सकारात्मक देखिए पनि, त्यसलाई कसरी कार्यान्वयन गर्ने भन्नेमा अस्पष्टता रहिरह्यो।

जेनजी आन्दोलनको सबभन्दा ठूलो कमजोरी भनेको नेतृत्वको संरचनागत कमजोरी र स्पष्ट रणनीतिक अभाव थियो। आन्दोलनको उद्देश्य स्पष्ट भए पनि त्यसलाई संस्थागत गर्दै संविधानसम्म पुर्याउने योजनामा एकरूपता देखिएन।

प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीको नियुक्ति र त्यसपछि भएको संसद विघटनले आन्दोलनको मार्ग बदलिएको अनुभूति भयो। आन्दोलनले चाहेको स्थायी कार्यकारी प्रणालीतर्फ संविधान संशोधन अघि बढाउने सट्टा, संसद विघटन गरेर अस्थिरताको चक्र दोहोरिएको जस्तो देखिएको छ।

राष्ट्रपतिबाट धारा ६१ प्रयोग गरी कार्कीको नियुक्ति र त्यसपछि भएको संसद विघटनले अब संवैधानिक बहसको ढोका खोलेको छ। यदि यो प्रक्रिया अदालतबाट असंवैधानिक ठहर भयो भने, पुनः संसद पुनर्स्थापना र राजनीतिक परिदृश्यमा फेरि नयाँ असमझदारीको वातावरण सिर्जना हुने देखिन्छ।

त्यसका साथै, आन्दोलनले देखाएको सुशासन र स्थायीत्वको सपना अधुरै रहने खतरा छ। युवाहरूको बलिदान र सपनाको मूल्य त्यसरी नै हराउने सम्भावना पनि देखिन्छ।

जेनजीको आन्दोलनले देखाएको सचेत राजनीतिक चेतना नेपाली समाजका लागि सकारात्मक संकेत हो। यद्यपि इतिहासले पटक–पटक देखाएको कुरा के हो भने आन्दोलनको सफलता सडकमा होइन, संविधान र कानुनी संरचनामा त्यसको समावेशमा निर्भर गर्छ।

यदि आन्दोलन केवल प्रतिक्रियात्मक उत्साहमै सीमित रहन्छ भने, त्यसको उपलब्धि क्षणिक हुनेछ। र, अन्ततः त्यो पनि पुरानै अस्थिर राजनीतिक चक्रमा बिलाउनेछ।