करोडौं तलब खाने बैंर्कर मनोज ज्ञावलीलाई दर्जन प्रश्न रिसव गौतम

नविल बैंकका सिइओ मनोज मनोज ज्ञावलीले पत्रकार राजेन्द्र बानियाँको
टेलिभिजन अर्न्तवार्तामा गरेको टिप्पणी चर्चामा छ । बानियाँको ॥।यक्ष
प्रश्न’ कार्यक्रममा ज्ञावलीले बोलेका शब्दहरु वास्तम्बमा प्रथम दृष्टिमै
गलत छन् । कार्यक्रममा बैंर्कर ज्ञावलीले म क्षमतावान हुँ, क्षमताको
आधारमा बर्षको ३ करोड तलब खान्छु । अहिलेका सरकारी कर्मचारीहरुको
तलबभक्ता (मुख्य सचिबको तलब हाल ७६ हजार छ) भन्दा मेरो गाडी
ड्राइभरको बढी छ भनेर अभिब्यक्ति दिएका थिए । लाखौं ग्राहक भएका
नीजि क्षेत्रको एउटा अब्बल बैंकको सिइओले दिएको सो अभिब्यक्ति
आयश जेसुकै भएपनि सुन्दैमा कर्कशलाग्दो छ । हो, ज्ञावली एउटा दुर्गम
जिल्ला दार्चुलाबाट काठमाण्डौ आएर संर्घष गरेर नविल जस्तो बलियो
संस्थाको नृतृत्वमा पुगेका छन् । त्यसकारण उनी ब्यक्तिगत रुपमा सफल
छन् । उनको जुन ॥।कन्फिडेन्स’ देखिन्छ, त्योपनि सह्रायिन छ ।
उनको उर्जा अझ तारिफयोग्य छ ।
युवाहरुलाई उनले उत्प्रेरणा जगाउँदै हिँडेका छन् । देशमै केही
गर्नुपर्छ, विदेश त हिम्मत हारेकाहरु जाने हुन् भनेर जो उर्जा भर्ने काम
गर्दै हिँडेका छन् त्योपनि प्रशंसनीय छ । तर राष्ट्रसेवक सरकारी
कर्मचारीहरुमाथी लक्षित उनको अभिब्यक्ति भलाद्मी खालको छैन ।
किनकी पैसा मात्रै पनि केही होइन् जिन्दगीमा । पैसा हुँदैमा सबै

मान्छे सफल दरिने पनि होइन । सबै मानिसका लक्ष्य र उदेश्यहरु एकैपनि
हुदैनन् । महाकवी लक्ष्मीप्रसाद देवाकोटा, पारिजात वा नारायण गोपालहरु
पैसा धेरै कमाएर अमर अजर भएका हुन् र ? अहिले सरकारी सेवामा सबै नराम्रा
कर्मचारीहरु पनि त छैनन् । पढाइमा स्वदेश वा विदेशमा टप गरेका मात्र
होइन् आफनो कर्मबाटै अब्बल उदाहरण पस्किएका धेरै मानिसहरु हरेक
क्षेत्रमा छन् । उनीहरुले थोरै पारिश्रमिकमा काम गरे भनेर तपाइ जस्तो
होनाहार युवा बैंकरले अभिब्यक्ति दिन मिल्दैन । यहाँ त हरेक पेसामा
एक सय एक प्रतिभाशाली ब्यक्तिहरु छन् क्षमतावान ब्यक्तिहरु छन् कोही
छायाँमा छ त कोही पर्दा अघाडी आइसकेका छन् । देशमा मात्र होइन्‌
विदेशमा झन् बढी नेपालीहरुले तर्रक्की गरिरहेका छन् । राजनीतिमा पनि
अहिले पढेलेखेका र अर्न्तराष्ट्रिय क्षेत्रमा काम गरेका तथा नाम कमाएकाहरु
आइसकेका छन् । देश अलिकति सिस्टममा नचलेर र चीन तथा भारत जस्ता छिमेकी
देशहरुको भुराजनीतिक चलखेलमा परेर अग्रगमनमा जान नसकेको हो ।
देशमा हुदै नभएको पनि होइन् । तर जुनवेला विश्वव्यापिकरण र सुचना
सञ्चारको भुमण्डलीकरणले उग्र रुप लिँदै थियो त्यसपछी विश्वसमुदाय नै
एउटा सानो गाउँघर जस्तो भयो, हो त्यही बेला नेपालमा पनि
पुर्वाधारको क्षेत्रमा राम्रै प्रगती हुँदै थियो । सन् १९८० को दशकबाट
विश्वव्यापीकरण सुरु भयो र फलस्वरुप आर्थिक उदारिकरण, बजारीकरण र श्रम
उदारीकरण जस्ता पक्षहरु उज्जागर हुँदै गयो । त्यसपछि डब्लुटीओ,
अर्न्तराष्ट्रिय श्रम संगठन, दोहोरो कर मुक्ति सम्झौता, बहुराष्ट्रिय
कम्पनीहरु, टे्रड युनियनको अधिकार जस्ता विषयहरुसँगै उठान हुदै गए ।
नेपालमा पनि त्यही ताका ०४८/४९ सालबाट उदारिकरण तथा नीजिकरणको
नीति सरकारले लियो । एकैचोटी भएका त्यसखालका परिवर्तनपछी नेपाली
युवाहरु बाहिरीएका हुन् । नेपालमा विकास हुदै नभएको होइन् । यहाँ
अवसरहरु हुदै नभएका पनि होइनन् । तर अर्थशास्त्रीय भाषामा भन्दा
तुलनात्मक लाभ र सुविधाभोगी जिन्दगी जिउने लालशाले युवाहरु
बाहिरीएका हुन् । जे जति नेपालमा छन् उनीहरु स्वदेशमै केही गर्ने
भनेर बसेका पनि हुन् । आज राष्ट्र सेवामा रहेकाहरु सरकारले जे जति पारिश्रमिक
दिएको छ । त्यसमा सन्तुष्टी भएरै कार्यरत छन् । विदेशको कमाइ,
ब्यापारबाट हुने कमाइ उनीहरुले थाहा नपाएका होइनन् । सरकारी
नोकरी भनेको आर्थोपार्जनको माध्यम मात्र नभएर राष्ट्रसेवा पनि हुन् ।
राष्ट्रको सेवा गर्नेहरुले देशले जति दिनसक्छ, त्यसमा कम्प्रोमाइज गर्ने
हो । अहिले तपाइको गाडी डाइभरको भन्दा बढी तलब कर्मचारीललाई
सरकारले दिनै सक्दैन । किनकी सरकारको राजस्व आम्दानी नै बार्षिक १०/११
खर्ब भन्दा माथी छैन । बाँकी भनेको ऋणपान र विदेशीले गर्ने

अनुदान सहयोगको भरमा मुलुकको आय ब्यय व्यवस्थापन हुने हो । सरकार
भनेको नीजि क्षेत्र भन्दा जहाँको पनि गरिव नै हुने हुन्छ । उसले विकास
निर्माणको, रोजगारीको वा आर्थिक उन्नयनको लागि राम्रा नीतिहरु
ल्याएर वातावरण तयार गर्ने हो । आफैले सबथोक गर्ने होइन ।
त्यसकारण सबै दोष सरकार र कर्मचारीलाई थापरेर पनि त हुदैन । एउटा देश
बन्न हरेक नागरिकको भुमिका र चेतना उत्तिकै जिम्मेवार हुन्छ । अहिले
नेपालमा कुल ग्राहस्थ उत्पादनको ४० प्रतिशत सरकारी ऋणभार छ । विकासशील
देशका लागि ऋणको सही सदुपयोग हुने हो र समाजिक रुपमा त्यसको अडिट
पनि हुने हो भने त्यो धेरै पनि होइन । जस्तो कि सम्पन्न भनिएका
देशहरु अमेरिकाको सरकारी ऋण जिडीपीको ११८ प्रतिशत, चाइनाको ८४
प्रतिशत, जापानको २५६ प्रतिशत, बेलायतको ९९ प्रतिशत र फ्रान्सको १०९
प्रतिशत रहेको छ । अरु पनि देशहरुको सरकारी ऋण धेरै नै भएकाहरु छन् ।
जुन देशलाई नागरीकले, विदेशी वित्त कम्पनीहरुले ऋण पत्याउँछन्‌
तीनको ऋणको आयतन पनि बढी देखिन्छ । यत्ति हो, तिनीहरुले ऋण
उठाएर नागरिककै लागि लगानी गरेका छन् । त्यसले के देखाउँछ भने
संसारका धेरै देशका सरकारहरु ऋणी छन् आर्थिक दृष्टिकोणले गरिव पनि
छन् । तर सरकार गरिव भएपनि नागरिकहरु धनी छन् । देश धनी छ । सरकारले
आफु गरिव भएर नागरिक धनी बनाउने नीति लिएका छन् । नेपालमा पनि
जिडीपीको ४० प्रतिशत ऋण भइसक्यो, अब कसरी होला विकास भनेर भयो र
? सही ठाउँमा लगानी गर्नका लागि सरकारले ऋण नउठाइ हुदैन पनि ।
अर्को कुरा ज्ञावली सरले जसरी सरकारले केही गरेन फलस्वरुप देश खत्तम भयो
भन्याजस्तो भाव प्रकट गर्नुभयो । हो, सरकार त धेरै अलमलमा पर्यो ।
भष्टाचार, अनियमितता र छाडापनको भुमरीमा पर्यो । तर तपाइ जस्ता
बैंर्करहरुले नेतृत्व गरेको बाणिज्य बैंकहरुमा जनताको खरबौं निक्षेप
जम्मा भएका छन् । पैसाको बागडोर तपाइहरुकै हातमा छ । तर ती पैसाहरु
उत्पादनमुखी ठाउँमा लगानी गर्ने दुरदर्शी सोच बैंर्करहरुसँग किन
भएन ? किन बैंकहरु अल्पकालिन अस्वस्थ प्रतिस्पर्धामा तल्लिन रहे ? अस्वरु
थ्य प्रतिस्पर्धाकै कारण तपाइहरुले लगानी गरेको धेरै रकम अहिले खराब
कर्जामा दर्ज भएको छ । विगतमा घरजग्गा क्षेत्रमा गएको आवश्यकता भन्दा
बढी लगानीले अहिले बैकिग क्षेत्र समस्यामा छ । तरलता १० खर्ब पुगिसक्दा
पनि अहिले लगानी बढ्न सकेको छैन । बैंकहरु लगानी गर्नै करिव तसि
र्
एको अवस्था छ । पैसा जति धेरैजसो गाडीघोडा, इलेक्ट्रिीक समान तथा
आयात बढाउने कुरामा लगानी गर्नु भएको छ । अनि त्यसले अर्थतन्त्रमा
कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने कुराको तपाइहरुलाई मतलव छैन । मतलब छ त केवल
नाफा बढाउने र बैंकहरुको अल्पकालिन सुचकहरु राम्रो बनाउने कुराको ।

केही दिन अघि कृषि विकास नाम गरेको एउटा बैंकको सिइओले सार्वजनिक
रुपमा भन्दै थिए अटोमोबाइल गएको ऋणमा खराबकर्जा कम छ । नाम
कृषि विकास बैंक, अनि प्रशंसा विलाशी गाडी आयात गरेर देशको
ब्यापारघाटा बढाउने र अर्थतन्त्र खोक्रो बनाउने क्षेत्रको । त्यसले पनि
बैंर्करहरुको प्राथमिकता के छ प्रष्ट हुन्छ ।
तपाइहरुले जुन प्राथमिकताका साथ आयातमुखी ब्यापार, घरजग्गामा लगानी
गर्नु भएको छ, हो त्यहि कुराले हो देशलाई परनिर्भर बनाएको ।
अर्थतन्त्रलाई स्वाभलम्बी, आत्मनिर्भर बनाउने कुरामा पुँजीको बागडोर
सम्हालेर बसेका बैंकहरुको भुमिका हुन्छ कि हुदैन ? दुरदर्शी रुपमा
आत्मनिर्भरता बढाइने कुरामा लगानी गार्द भोली आर्थिक गतिविधि बढेर
बैंकहरुलाई नै कालान्तरमा फाइदा हुने त हो ।
त्यो खालको भुमिका निभाएको भए देशमा केही गर्न खोज्ने युवाहरुले,
किसानहरुले यहीँ केही गर्थे र रोजगारी पाउँथे कि ? अर्थतन्त्र पनि
बलियो हुन्थ्यो । सरकारको राजस्व आम्दानी पनि बढ्थ्यो । फलस्वरुप
कर्मचारीहरुको तलब तपाइको डाइभरको भन्दा बढी पनि हुन्थ्यो होला
। त्यसकारण यो देश बन्नु र नबन्नुमा जिडिपीमा ८५ प्रतिशत हिस्सा रहेको
नीजि क्षेत्रका ठुला संस्थाहरुको पनि उत्तिकै योगदान हुन्छ । ब्यक्तिको
त हुन्छ संस्थाहरुको नहुने हुन्छ ? तपाइ जत्तिको जिम्मेवार बैंर्करले
त्यो पदमा रहेर भावावेशमा अरुलाई गाली गर्ने होइन् देशलाई कसरी
सही हिसावले ड्राइभ गर्ने कुरामा आफनोतर्फबाट गर्न सकिने पहल लिने
हो । तपाइले न कर्मचारीलाई अपमान गरेर देश बन्छ न त राजनीति गने
र्
हरुलाई गाली गरेर देश बन्छ । अझ तपाइ त उत्प्रेरणा जागरिककर्ता
समेत हुन्नुहुन्छ । तपाइले युवाहरुलाई सकारात्मक सन्देश दिनुपर्छ ।
घमण्ड र ताजुक देखाउने भनेको मुर्खले मात्र हो । फलेको हाँगो
जहिल्यै निहुरिन्छ । तपाइ एउटा होनाहार युवा नेतृत्व हो । भविष्यमा
तपाई जत्तिको वाकपटुता भएको र फरवार्ड ब्यक्ति नीजि क्षेत्रको एउटा
संस्थामा सिमित हुनुहोला भन्ने मलाई लाग्दैन । तपाइ देशकै नेतृत्वमा
पनि पुग्न सक्नुहुनेछ । तर तपाइले आफनो दृष्टिकोणलाई
फाराकिलो बनाउँदै, जिम्मेवार बनाउँदै लैजान जरुरी छ । अघाडी
बढ्ने मानिस फराकिलै हुनुपर्छ ।
तपाइले खाने तलब तपाइ भन्दा पनि धेरै विद्धवान प्राध्यापक, वैज्ञानिक,
कलाकार, डाक्टर वा अनेक पेशाकर्मीहरु नखालान् । तर के ती सब असक्षम हुन त
? हैनन् नी । समाजमा कुनैपनि पेसा र कर्मले दिने योगदानलाई
मौद्रिक मुल्यमा दाँजेर मात्र हुदैन नी सर ।

के समाजलाई डाक्टर, प्राध्यापक, शिक्षक, ब्यापारी, समाजसेवी, लेखक,
पत्रकार, कलाकर्मी, किसान, मजदुर, चाहिँदैन ? सबै चाहिन्छ नि । जोगि त
चाहिन्छ । अझ जोगीबाट त त्यागको सर्वोच्च शिक्षा लिन सकिन्छ । तर ती
सबै आयामहरुमा उत्तिकै पैसा र प्रतिष्ठा हुन्छ भन्ने छैन नी ज्ञावली सर ।
अनि के ती सबै नाकाम भए त ?
त्यसकारण आफ्‌नो बन्दै गरेको अग्लो हाईटलाई आफनै
बोलीबाट नघटाउनुस् डियर सर । बाँकी त तपाइलाई अझै बढी
प्रगतीको अशिम शुभकामना ।