पश्चिम युरोपप्रति मेरो बुझाइ थियो—कानून पालना कडाइका साथ गरिन्छ। तर आम्स्टरडामको एक मामुली घटना त्यो भ्रम तोड्न पुग्यो। एक मित्रको साइकल हराउँदा प्रहरीसमक्ष उजुरी दिन गएका थियौं। तर प्रहरी अधिकृतले उजुरी लिन त के, उल्टै “यहाँ त सबैको साइकल हराउँछ, तिमी पनि अर्कोको लिएर जाऊ” जस्तो प्रतिक्रिया दिए।
साइकलकै सहरको उपमा पाएको आम्स्टरडाममा जनसंख्याभन्दा बढी साइकल छन्। त्यहाँ ‘बाकफित्स’ जस्ता बच्चा राख्न मिल्ने बाकससहितको साइकल लोकप्रिय छन्। तर नम्बर प्लेट नहुने भएकाले चोरी अत्यन्त सामान्य मानिन्छ।
२५ वर्षअघि पहिलो पटक आम्स्टरडाम पुग्दा मैले देखेको सहर अहिले धेरै हिसाबले उस्तै थियो। यसपालि हामी उत्तरी आम्स्टरडामको होटलमा बस्यौं र सिटी सेन्टर जान निःशुल्क ‘फेरी’ चढ्यौं। तर यति व्यस्त स्थानमा पुल वा टनेल किन छैन? त्यो बुझ्न सकिनँ।
फेरीबाट ओर्लिएर जब हामी लेइद्सप्लेइनतर्फ लाग्यौं, बाटोमा ट्राफिक प्रहरी देखिएनन्। ट्राफिक बत्तीले नै सब व्यवस्था मिलाएको थियो। बाटो पार गर्न पैदलयात्रीलाई प्राथमिकता दिइन्छ, अनि साइकलचालकलाई। यहाँ सवारी चालकले प्रतीक्षा गर्छ, तर हाम्रो देशमा यस्तो व्यवहार कल्पनै गर्न सकिँदैन।
भाइ मोहनमणिसँग यात्रा गर्दा उनले सुझाए– यहाँको पूर्वाधार नै साइकल र पैदलयात्रीलाई केन्द्रित गरेर बनाइएका छन्। बेल्जियमबाट कारमा आम्स्टरडाम पुग्दा बोर्डर छिरेको थाहा नै भएन, त्यसको विपरीत नेपालका भौगोलिक विविधताले सधैं अलग अनुभूति दिलाउँछ।
उखरमाउलो काठमाडौंको गर्मी सम्झँदा आम्स्टरडामको हल्का चिसो मौसम ताजगीपूर्ण लाग्यो। यो सहर समुद्र सतहभन्दा २ मिटर तल छ, तर यहाँ पानी पस्दैन—कारण हो यहाँको नहर, बाँध र पम्पहरूको उत्कृष्ट संयोजन।
नेदरल्याण्डसले १३औँ शताब्दीमै विन्डमिल विकास गरेर १५औँ शताब्दीदेखि ‘पोल्डर’ (पानी हटाएर भूमि बनाउने) प्रक्रिया सुरु गरेको थियो। यसैगरी, आम्स्टरडामले कठिन भूगोलका बाबजुद पनि आफ्नो पहिचान र उन्नति गढेको छ।
आम्स्टरडाम अनेक चरमतासँग परिचित छ—गाँजालाई वैधानिक मान्यता, रेड लाइट डिस्ट्रिक्ट, समलिंगी विवाह, युथनेजियाको कानुनी मान्यता जस्ता कुराहरूले यो सहर विशेष बनाउँछन्। तर, त्यति मात्रै होइन—ट्युलिप फूल, विन्डमिल, नहर र क्यानल टुरजस्ता चीजले पनि यहाँको पर्यटक आकर्षण बढाएका छन्।
सन् २०२३ मा १० लाख जनसंख्या भएको सहरमा ९५ लाख पर्यटक पुगे। तुलना गर्दा नेपालमा त्यही वर्ष जम्मा ११ लाख विदेशी पर्यटक आए।
विगतमा नोकियाको मोबाइल बोकेर ‘विशेष मान्छे’ जस्तो महसुस गर्ने म अहिले बैंक कार्ड वा मोबाइलमार्फत छ्वास्स भुक्तानी गर्ने डिजिटल परिवेशमा रमाएको थिएँ। नगद बोकेको देखियो भने उल्टै शंकाको नजर लाग्छ।
डचहरू औसत उचाइमा पनि अग्ला छन्। शायद त्यसैले नै सगरमाथा देशबाट आएको म त्यहाँ पुग्दा फरक अनुभव बोकेको थिएँ—कानुनी, भौगोलिक, सामाजिक र सांस्कृतिक दृष्टिले।
नहरहरूको कारण आम्स्टरडामलाई “उत्तरको भेनिस” पनि भनिन्छ। क्यानल टुर नगरी सहरको असली स्वाद आउँदैन। सुन्तला रङका क्रुजमा बसेर हावाको मिठाससहित सहर नियाल्नु अद्भुत अनुभूति हो।
यहाँको रेडलाइट एरिया—‘द वालन’ संसारकै परिचित छ। तर अहिलेको तुलनामा त्यो क्षेत्र केही सुक्दै गएको भान भयो। स्थानीय प्रशासनले यसको विस्तार रोक्ने प्रयास गरिरहेको बुझियो।
रेडलाइट एरियामा सुरक्षा निकै कडा छ, सर्वत्र क्यामेरा र मोनिटरिङ हुन्छ। यद्यपि, यो क्षेत्र अझै पनि पर्यटकको प्रमुख आकर्षण हो—जहाँ महिला मात्र होइन, पुरुष र तेस्रोलिंगी सेक्सवर्करहरू पनि कानूनी रूपमा सेवा दिन्छन्।
यहाँका साना घरहरू हेर्दा लाग्छ—धनी देशमा यस्तो सानो बास? थाहा लाग्यो, पहिले घरको अगाडिको मोहडा अनुसार कर लाग्ने हुँदा साना मोहडाका घर निर्माण गरिन्थ्यो।
भोलिपल्ट हामी जान्स-सान्स गयौं, जहाँ ऐतिहासिक विन्डमिलहरू हेर्न पाइन्छ। प्रविधि र इतिहासको मिलन देखिन्छ त्यहाँ।
आम्स्टरडाम मेरो लागि केवल भ्रमण होइन, चेतनाको सहर थियो। सहरले मलाई सिकायो—कठिन परिस्थिति हुँदाहुँदै पनि कसरी सिर्जनशील र व्यवस्थित बन्न सकिन्छ।
यो यात्रा केवल क्यानल, कफीसप र क्रुजको थिएन—यो थियो संस्कृति, समय र सोचको अन्तर बुझ्ने अवसर। र आम्स्टरडाम, त्यस अवसरको सम्वेदनशील दर्पण।
