आफ्नै भूमि, अर्काको बाटो : पूर्वाधार पर्खिरहेको इलामको सिमाना डाँडा

इलाम । इलामको सूर्योदय नगरपालिका–२ मा अवस्थित सिमाना डाँडा यतिबेला प्रकृतिको अनुपम उपहारका रूपमा ठिङ्ग उभिएको छ । जब आकाश खुल्छ र आँखै अगाडि कञ्चनजङ्घा र कुम्भकर्ण हिमालका चाँदीजस्तै टल्किने चुचुराहरू देखिन्छन, त्यहाँ पुग्ने जोकोहीको मन फुरुङ्ग हुन्छ ।

चिसो सिरेटो र चारैतिर फैलिएको हरियालीले दिने शान्ति शब्दमा वर्णन गर्न सकिँदैन । तर, विडम्बना के छ भने, यो प्राकृतिक सौन्दर्य नियाल्न आफ्नै देशको भूमि टेक्ने नेपालीहरूले मनभने अमिलो पार्नुपर्ने अवस्था छ । झापा दमकका राम कार्की हुन् वा काठमाडौंबाट इलाम घुम्न आएका रोहित श्रेष्ठ, सिमाना डाँडा पुग्ने हरेक नेपालीको एउटै गुनासो छ,‘आफ्नै आँगनमा पुग्न छिमेकीको बाटो प्रयोग गर्नुपर्ने बाध्यता कहिलेसम्म ?’

सिमाना डाँडाको भौगोलिक अवस्थिति जति रणनीतिक र सुन्दर छ, यसको पहुँच उति नै विरक्तलाग्दो छ । नेपाली भू–भागमा अवस्थित यो पर्यटकीय विन्दुसम्म पुग्न नेपालतर्फबाट न त व्यवस्थित सडक छ, न हिँड्ने पदमार्ग नै ।

पर्यटकहरू बाध्य भएर भारतीय सडकको प्रयोग गर्दै दार्जिलिङतर्फको बाटो भएर यहाँ आइपुग्छन् । सूर्योदय नगरपालिकालाई ‘पर्यटकीय नगरी’ घोषणा गरिए पनि सीमा क्षेत्रको यो महत्त्वपूर्ण गन्तव्य अझैं सम्मपनि सरकारको नजरबाट ओझेलमा परेको भान हुन्छ । दैनिक सयौँ नेपाली र हजारौँको सङ्ख्यामा भारतीय पर्यटकहरू पुग्ने यो स्थलमा सामान्य पर्यटकीय पूर्वाधारको समेत अभाव देखिनुले राज्यको उदासिनतालाई छर्लङ्ग पार्छ ।

आजभन्दा झण्डै एक दशक अघिसम्म सिमाना डाँडा एउटा गुमनाम विश्रामस्थल मात्र थियो । छिमेकी देश भारतको दार्जिलिङ घुम्न आउने पर्यटकलाई लक्षित गरी सवारी चालक र गाइडहरूले ‘रिफ्रेस’ हुनका लागि यहाँ ५ मिनेट गाडी रोक्ने गर्दर्थे । तर, त्यहीँ ५ मिनेटको बसाइमा पर्यटकहरूले यहाँको जादुमयी दृश्यको महसुस गरे । बिस्तारै यो ठाउँ सामाजिक सञ्जाल र पर्यटकका मुखबाट फैलिँदै जाँदा आज एउटा स्थापित गन्तव्य बनिसकेको छ ।

दार्जिलिङ भ्रमणमा निस्कने जोकोहीका लागि सिमाना डाँडा अब नछुटाउने सूचीमा पर्छ । यहाँबाट ऐतिहासिक मानेभञ्ज्याङ बजार र नेपाल–भारत दुवैतर्फका मनमोहक दृश्यहरू स्पष्ट देखिन्छन्, जसले पर्यटकलाई मन्त्रमुग्ध बनाउँछ । विकासको गतिलाई हेर्ने हो भने सीमापारि र वारिको अवस्था आकाश–पातालको फरक छ । भारत सरकारले आफ्नो सिमानासम्म चिल्लो पिच सडक पुर्याएर पर्यटकका लागि सहज पहुँच सुनिश्चित गरिसकेको छ ।

तर, नेपालतर्फ भने पदचापहरू बाक्लिए पनि पूर्वाधारको रित्तोपनले पर्यटकलाई गिज्याइरहेको छ । पर्यटन प्रवद्र्धनका चर्का नारा लाग्ने हाम्रा मन्त्रालय र निकायहरूका लागि सिमाना डाँडाको यो दुरावस्था एउटा गम्भीर प्रश्न बनेको छ । यहाँ न पर्यटकका लागि व्यवस्थित विश्रामस्थल छ, न त दृश्यावलोकनका लागि सुरक्षित संरचना नै । सरकारी उदासीनताका कारण यो स्थलले जति आर्थिक लाभ दिन सक्थ्यो, त्यो अवसर भारततिरै मोडिएको देखिन्छ ।

सिमाना डाँडाले यतिबेला आफ्नै देशको अभिभावकत्व खोजिरहेको छ । पर्यटनको यति ठूलो सम्भावना बोकेको ठाउँलाई केवल उपेक्षा गरेर राख्नु राष्ट्रिय सम्पदाकै अपमान हो । जबसम्म नेपाल सरकारले आफ्नै भू–भागबाट व्यवस्थित सडक र पदमार्ग निर्माण गर्दैन, तबसम्म नेपाली पर्यटकहरूले छिमेकीकै बाटोको सहारा लिएर आफ्नै ‘सिमाना’ नियाल्नुपर्ने विडम्बना कायमै रहनेछ ।

यो सामरिक र पर्यटकीय महत्त्वको केन्द्रलाई आधुनिक पूर्वाधारले सजाउन सके इलामको मात्र होइन, समग्र देशकै पर्यटन क्षेत्रमा नयाँ इँटा थपिने निश्चित छ । अबको आवश्यकता भनेको नारामा मात्र होइन, व्यवहारमा सीमा क्षेत्रको पर्यटन पूर्वाधार सुधार गर्नु नै हो ।