कांग्रेस ‘बीपीवाद’बाट विचलित, अब वैचारिक पुनर्जागरण आवश्यक : गुरु बराल

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका नेता गुरु बरालले पार्टी आफ्नो मूल वैचारिक धरातल ‘बीपीवाद’बाट क्रमशः विचलित हुँदै गएको टिप्पणी गरेका छन् । ४४ औं बीपी स्मृति दिवसको सन्दर्भमा नेपाल न्यूज बैंकले गरेको कुराकानीमा उनले कांग्रेसले अब केवल बीपी कोइरालाको तस्वीरमा माल्यार्पण गर्ने परम्परामा सीमित नरही उनको राजनीतिक दर्शनलाई पुनर्जीवित गर्नुपर्ने बताएका हुन् ।

बरालका अनुसार कांग्रेसले शान्ति प्रक्रिया, सत्ता साझेदारी र राजनीतिक सम्झौताका क्रममा बीपी कोइरालाले प्रतिपादन गरेका धेरै मूल्य–मान्यता व्यवहारमा कमजोर बनायो । त्यो तत्कालीन परिस्थितिको आवश्यकता हुन सक्ने स्वीकार गर्दै उनले अब भने पार्टी वैचारिक पुनरागमनको चरणमा प्रवेश गर्नुपर्ने बताए ।

उनका अनुसार आगामी १५औं महाधिवेशन कांग्रेसका लागि नेतृत्व चयनको मात्र होइन, वैचारिक पुनर्जागरणको अवसर पनि हो । ‘हामीले बीपीवादलाई पार्टीको नीति, घोषणापत्र र संगठनभित्र पुनःस्थापित गर्न सकेनौं भने कांग्रेसको पहिचान नै संकटमा पर्न सक्छ,‘ उनले भने ।

बरालले बीपीको समाजवादलाई आजको सन्दर्भमा पुनःव्याख्या गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याए । उनका अनुसार अहिले कांग्रेसभित्र पनि निजीकरण र खुला बजारलाई अत्यधिक प्राथमिकता दिने प्रवृत्ति बढेको छ, जसले सामाजिक लोकतन्त्रको मर्म कमजोर बनाइरहेको छ ।

उनले शिक्षा, स्वास्थ्य, खाद्य सुरक्षा र आवासजस्ता आधारभूत सेवामा राज्यको भूमिका बलियो हुनुपर्नेमा जोड दिए । ‘बीपीले निजी क्षेत्रलाई अस्वीकार गर्नुभएको होइन, तर जनजीवनसँग प्रत्यक्ष जोडिएका क्षेत्रमा राज्यको दायित्व अपरिहार्य हुन्छ भन्ने मान्यता राख्नुभएको थियो,‘ उनले बताए ।

बरालले वर्तमान सरकारको आर्थिक नीतिप्रति पनि असन्तुष्टि जनाए । चुनावअघि सामाजिक लोकतन्त्रको पक्षमा उभिएका राजनीतिक शक्तिहरू सरकारमा पुगेपछि शिक्षा, स्वास्थ्य तथा दैनिक उपभोगसँग जोडिएका क्षेत्रमा करको भार बढाएको भन्दै उनले त्यसलाई वैचारिक विचलनको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरे ।

उनका अनुसार जनताले परिवर्तनको आशामा मत दिए पनि सरकारका प्राथमिकतामा गरिब र निम्न आय वर्गभन्दा बजारमुखी नीति हाबी देखिएको छ । ‘राज्यले कमजोर वर्गलाई राहत दिनुपर्ने बेला थप आर्थिक बोझ सिर्जना गर्नु सामाजिक लोकतन्त्रको मर्मविपरीत हो,‘ उनले भने ।

बरालले लोकतन्त्रको वर्तमान अभ्यासप्रति पनि प्रश्न उठाए । सामाजिक सञ्जालमा देखिने लोकप्रियता वा राजनीतिक उत्तेजनालाई आधुनिक लोकतन्त्र भन्न नमिल्ने उनको तर्क छ । लोकतन्त्रको वास्तविक उद्देश्य प्रत्येक नागरिकलाई सम्मानजनक जीवन, समान अवसर र स्वतन्त्रताको प्रत्याभूति गराउनु भएको उनको भनाइ छ ।

‘बीपीको लोकतन्त्र भनेको कसैको अधिकारमाथि अतिक्रमण नगरी सबै नागरिकले समान अवसर पाउने व्यवस्था हो । राज्यले न्यूनतम जीवनस्तर सुनिश्चित गर्नुपर्छ भन्ने दर्शन आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ,‘ उनले बताए ।

उनले कांग्रेसले आफ्नो वैचारिक स्पष्टता पुनःस्थापित गर्न नसके नयाँ पुस्तामा पार्टीप्रतिको आकर्षण घट्दै जाने चेतावनी पनि दिए । उनका अनुसार पार्टीले अब कार्यकर्तादेखि जनतासम्म बीपीका विचारबारे व्यापक बहस सुरु गर्नुपर्छ । त्यसपछि मात्रै त्यसलाई घोषणापत्र, नीति र भविष्यको संवैधानिक सुधारसँग जोड्नुपर्ने उनको धारणा छ ।

बरालले बीपी कोइरालालाई आधुनिक नेपालको लोकतान्त्रिक यात्राको प्रमुख वैचारिक आधारशिला भन्दै उनको विचार समयसँगै अझ परिष्कृत हुँदै जाने बताए । ‘बीपीलाई सम्झिने मात्र होइन, उहाँका विचारलाई राज्य सञ्चालनको आधार बनाउन सकियो भने मात्रै लोकतन्त्र, राष्ट्रियता र सामाजिक न्याय बलियो बन्न सक्छ,‘ उनले भने ।

बीपी स्मृति दिवसको सन्दर्भमा आएको बरालको अभिव्यक्तिले कांग्रेसभित्र वैचारिक बहस फेरि सुरु गर्ने संकेत दिएको छ । विशेषगरी आगामी महाधिवेशनको तयारी चलिरहेका बेला पार्टीले संगठनभन्दा बढी विचारलाई केन्द्रमा राख्नुपर्ने उनको सन्देश कांग्रेसभित्रको वैचारिक बहसलाई थप तीव्र बनाउने देखिन्छ ।